Czy zastanawiałeś się kiedyś, jak właściwie przebiega proces uczenia się w Twoim mózgu? I nie mam tu na myśli szkolnej teorii czy wkuwania regułek na pamięć. Chodzi o mechanizm, który działa w Twoim życiu każdego dnia – często zupełnie poza Twoją świadomością. Zrozumienie go to klucz do tego, by przestać czekać, aż „samo się ułoży”, i zacząć świadomie zarządzać własnym rozwojem.
Niezależnie od tego, czy uczysz się nowej umiejętności zawodowej, budowania lepszych relacji, zarządzania emocjami czy po prostu gotowania, proces nauki zawsze przebiega według podobnego schematu.
Jako coach kognitywny często wracam do modelu opisanego przez Davida A. Kolba. Choć od jego publikacji minęło wiele lat, pozostaje on jednym z najbardziej trafnych opisów ludzkiego rozwoju. Kolb, kontynuując badania Kurta Lewina, pokazał, że uczenie się to nie liniowy przyrost wiedzy, ale cykl. Jeśli zrozumiemy jego etapy, możemy wyciągać lekcje z każdego, nawet najtrudniejszego doświadczenia.
Cykl Kolba – cztery filary Twojego rozwoju
Kolb wyróżnił cztery etapy uczenia się: aktywność, obserwację, koncepcję i pragmatyzm. Aby nauka była skuteczna, musimy przejść przez nie wszystkie. Gdzie Ty najczęściej się zatrzymujesz?
1. Aktywność (Konkretne doświadczenie)
Uczymy się poprzez działanie, nie przez samą teorię. Wyobraź sobie, że gotujesz risotto. Możesz przeczytać dziesiątki przepisów, ale prawdziwa nauka zaczyna się, gdy stajesz przy garnku. Czujesz zapach, widzisz konsystencję ryżu, słyszysz bulgotanie. To doświadczenie angażuje Twoje zmysły, ciało i emocje. To jest baza, bez konkretnego „zderzenia się” z rzeczywistością, nie ma mowy o nauce.
2. Obserwacja (Refleksyjna obserwacja)
Po działaniu musi przyjść moment zatrzymania. To czas na zebranie danych. Wracając do risotto: może zauważyłeś, że ryż się przypalił, bo dodałeś za mało płynu? Albo danie wyszło zbyt rzadkie?
Na tym etapie nie oceniamy jeszcze siebie, ale przyglądamy się faktom: Co się wydarzyło? Jak się z tym czułem? Co zadziałało, a co nie? Bez obserwacji jesteśmy skazani na powtarzanie tych samych błędów w nieskończoność.
3. Koncepcja (Abstrakcyjne uogólnienie)
To moment, w którym chaos doświadczeń zamieniamy w uporządkowaną wiedzę. Tworzysz w głowie „mapę” lub regułę.
- Wniosek kulinarny: „Risotto wymaga powolnego dolewania bulionu i częstego mieszania”.
- Wniosek biznesowy: „Stresuję się podczas prezentacji, kiedy nie mam przygotowanej struktury wystąpienia”.
Tutaj nadajemy sens temu, co przeżyliśmy. Nazywamy mechanizmy.
4. Pragmatyzm (Aktywne eksperymentowanie)
Ostatni etap to moment, w którym teoria spotyka się z życiem. Wyciągnięte wnioski wdrażasz w nowej sytuacji. Następnym razem, robiąc risotto, mieszasz częściej. Następnym razem przed prezentacją przygotowujesz agendę. Sprawdzasz, czy nowa metoda działa, i w ten sposób cykl zaczyna się od nowa.
Jak zamienić porażkę w lekcję?
Ten model ma potężne zastosowanie w sytuacjach trudnych i niekomfortowych. Zamiast tonąć w poczuciu winy, możesz użyć cyklu Kolba jako narzędzia diagnostycznego.
Przykład: Zapomniałeś o ważnym spotkaniu. Czujesz się z tym fatalnie. Co możesz zrobić?
- Aktywność: Fakt – zapisałeś spotkanie tylko w pamięci, a nie w kalendarzu. Spotkanie przepadło.
- Obserwacja: Wniosek – moja pamięć zawodzi, gdy mam dużo spraw na głowie. Czuję stres i wstyd, gdy muszę się tłumaczyć.
- Koncepcja: Nauka – potrzebuję zewnętrznego systemu wsparcia (systemu, nie silniejszej woli).
- Pragmatyzm: Działanie – od dziś wpisuję wszystko do kalendarza w telefonie z podwójnym powiadomieniem.
W ten sposób bolesne doświadczenie zamienia się w systemową poprawę jakości Twojego życia.
Dlaczego utykamy? Pułapki w procesie uczenia się
Jako coach obserwuję, że ludzie rzadko przechodzą przez ten cykl płynnie. Najczęściej blokujemy się na konkretnych etapach:
- Blokada na etapie Aktywności: Unikamy dyskomfortu. „Stało się, nie chcę o tym myśleć, zapomnijmy”. Wypieramy doświadczenie, przez co tracimy szansę na naukę.
- Blokada na etapie Obserwacji: Zamiast analizować fakty, wpadamy w emocje. Obwiniamy siebie („jestem beznadziejny”) lub innych („to ich wina”). Emocje przesłaniają nam logiczny ciąg przyczynowo-skutkowy.
- Blokada na etapie Koncepcji: Rozumiemy, co poszło nie tak, ale nie przekuwamy tego w działanie. Mamy wiedzę, ale brakuje nam decyzji o zmianie („Wiem, że powinienem planować, ale tego nie robię”).
Od wiedzy do praktyki
Różnica między ludźmi, którzy się rozwijają, a tymi, którzy stoją w miejscu, nie leży w talencie czy szczęściu. Leży w świadomości. Thomas Edison nie wynalazł żarówki za pierwszym razem, on tysiące razy przeszedł cykl: działanie, obserwacja, wniosek, zmiana.
Ty też masz dostęp do tego mechanizmu. Możesz zacząć go stosować już dziś. Weź ostatnią trudną sytuację z tego tygodnia i przepuść ją przez cztery etapy cyklu Kolba.
- Co się stało?
- Co z tego zauważam?
- Czego mnie to uczy?
- Co zrobię inaczej następnym razem?
To proste ćwiczenie pozwala odzyskać sprawczość. Przestajesz być ofiarą okoliczności, a stajesz się autorem własnego rozwoju.
Na zakończenie
Uczenie się to nie tylko proces intelektualny – to także głęboka przemiana. W kolejnych artykułach opowiem o etapach kompetencji i o tym, dlaczego nauka czasem musi boleć.
Jeśli czujesz, że utykasz w pewnych schematach i chciałbyś przyjrzeć się temu bliżej, zapraszam Cię do coachingu partnerskiego 1:1. Razem przeanalizujemy Twój styl uczenia się i znajdziemy blokady, które hamują Twój potencjał.
A jeśli wolisz na początek czerpać treści i inspiracje, zaobserwuj mój kanał na YouTube i dołącz do newslettera.
Z serdecznością,
Angelika – Coach kognitywny